ਹਰੀ ਟੋਪੀ ਵਾਲੇ ਇਹ ਬੁਢੇ ਰੁੱਖ –ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ

ਰੁੱਖ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਹਾਂ ।  ਮਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੁੱਖ ਜਿੰਨਾ  ਉਮਰ ਦਰਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ,  ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅਸੀਂ ਓਨਾ ਹੀ ਜਵਾਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ।  ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭੀੜ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਕਰਾਸਿੰਗ  ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਹਰੇਦਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੜੇ ਇਮਲੀ  ਦੇ ਉਸ ਬੁਢੇ ਰੁੱਖ  ਦੇ ਕਰੀਬ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਗੁਜਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਤਮਾਮ ਸਾਲ ਕਿਤੇ ਖੋਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਬਣ  ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ।  ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਵੀ ਰੁੱਖ  ਦੇ ਇਰਦ – ਗਿਰਦ ਬਣੀ ਰੇਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ,  ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੜਕ  ਦੇ ਉਸ ਤਰਫ ਮੇਰੀ ਨਾਨੀ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਜਮਾਂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ ।

ਉਹ ਬੈਂਕ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ,  ਲੇਕਿਨ ਉਸਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦਾ ਨਜਾਰਾ ਹੁਣ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ ।  ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਟਰੈਫਿਕ ਵਿੱਚ ।  ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੰਨੀ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਸੜਕ ਪਾਰ ਕਰਨ  ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ,  ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਪਨ  ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਸੀ ।  ਗੁਜ਼ਰੇ ਚਾਲ੍ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ  ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ ।  ਲੇਕਿਨ ਇਮਲੀ ਦਾ ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਰੁੱਖ ਜਿਵੇਂ – ਕਿਵੇਂ ਬੱਚ ਗਿਆ ।  ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਰੁੱਖ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜੜਾਂ ਜਮਾਈ ਖੜਾ ਹੈ ਤੱਦ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਜਿੰਦਾ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜਾਂ ਇਸ ਪੁਰਾਣੇ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਵਸਤ ਹਨ ।

ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬੋਹੜ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੁੱਖ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ।  ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ  ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਕਹਰਾ ਸਿਖਾਂਦੇ ਹਨ ।  ਪਿੰਡ  ਦੇ ਵੱਡੇ – ਬੁਜੁਰਗ ਖੁੰਢ ਚਰਚਾ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ।  ਦੂਰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਏ ਵਪਾਰੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ  ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਜੋ – ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਾ ਕੇ  ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ।  ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਗਿਲਹਰੀਆਂ ,  ਚਿੜੀਆਂ ,  ਚਮਗਿੱਦੜਾਂ  ਅਤੇ ਗੁਬਰੈਲਾਂ ਦਾ ਬਸੇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।  ਲੇਕਿਨ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਵਧਕੇ ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਬਨਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ,  ਇਹ ਰੁੱਖ ਹੌਲੀ – ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ।  ਬੋਹੜ  ਦੇ ਰੁੱਖ ਖੂਬ ਜਗ੍ਹਾ ਘੇਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਖੂਬ ਕਿੱਲਤ ਹੈ ।

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸਪਾਸ ਕੋਈ ਬੋਹੜ ਦਾ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਫਰਮਾਉਣ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚਹਲਕਦਮੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਬਾਂ  ਦੇ ਕਿਸੇ ਬਾਗ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰੋ ।  ਅਕਸਰ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ  ਦੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।  ਲੇਕਿਨ ਪੱਕੇ ਅੰਬਾਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਨਹਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ।  ਤੋਤੇ ,  ਕਾਂ ,  ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਬੱਚੇ ,  ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਸ ਤਾਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰ  ਬਚਾਕੇ ਅੰਬ ਦੇ ਫਲ ਲੈ ਉੱਡੀਏ ।  ਬੋਹੜ ਅਤੇ ਅੰਬ  ਦੇ ਰੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ।  ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਲੂਤ ,  ਚੀੜ ,  ਦੇਵਦਾਰ ਅਤੇ ਬੁਰੁੰਸ਼  ਦੇ ਰੁੱਖ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ,  ਜੋ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਛੂਹਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ।  ਮਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਦਾਰ  ਦੇ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕਾਰ ਰੁੱਖ ਹਨ ।  ਮਸੂਰੀ ਦੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ਼ ੧੯੬ਕੁ ਸਾਲ ਹੈ ,  ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਥੇ  ਦੇ ਦੇਵਦਾਰ  ਦੇ ਰੁੱਖ ਉਸਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਉਮਰ  ਦੇ ਹਨ ।

ਇਹ ਰੁੱਖ ਮਿਜਾਜ ਤੋਂ ਮਿਲਣਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਏ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ।  ਦੇਵਦਾਰ  ਦੇ ਕਿਸੇ ਘਣ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਨਾ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਚਕ ਅਨੁਭਵ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।  ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਫੌਜ ਮੁਸਤੈਦੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋ ।  ਸ਼ਾਇਦ ਦੇਵਦਾਰ  ਦੇ ਜੰਗਲ ਹੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਜਿਹੀ ਫੌਜ ਹੋਵੇਗੀ ,  ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਚੜਾਈ ਕਰਦੇ ਵੇਖਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਾਂਗੇ ।  ਅਲਬਤਾ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ  ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜੰਗਲ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ,  ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਮਜਬੂਤ ਦਰਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਦੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗੜੇਗਾ ।

ਦੁਨੀਆ  ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਜੁਰਗਵਾਰ ਰੁੱਖ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।  ਇਹ ਚੀੜ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ  ਦੇ ਰੁੱਖ ਪੰਜ ਹਜਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।  ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ  ਦੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ  ਦੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨਜ਼ਰ  ਆਉਂਦੇ ਹਨ ?  ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁੱਢਾ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ,  ਉਹ ਜੋਸ਼ੀਮਠ ਵਿੱਚ ਸੀ ।  ਸ਼ਹਿਤੂਤ  ਦੇ ਇਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕਲਪ ਰੁੱਖ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ।  ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਿਆ ਨੇ ੯ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੁੱਖ  ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਧਿਆਨ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ।

ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਤਾਂ – ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਜਿਹੇ ਉਪਯੁਕਤ ਰੁੱਖ ਮਿਲ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ,  ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠਕੇ ਉਹ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਸਕਣ ।  ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੇ ਇੱਕ ਬੋਹੜ  ਦੇ ਰੁੱਖ  ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠਕੇ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ।  ਹਿੰਦੂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਪਿੱਪਲ  ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ  ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆਸਨ ਜਮਾ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ।  ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਪਲ  ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ,  ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਲ  ਦੇ ਸਰੂਪ  ਦੇ ਪਿੱਪਲ  ਦੇ ਪੱਤੇ ਹਵੇ ਦੇ ਹਲਕੇ ਜਿਹੇ ਝੋਂਕੇ ਨਾਲ ਵੀ ਹਿਲਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਦੀ ਸੁਗਾਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਨਿਜੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚਿੰਤਨ – ਮਨਨ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ।  ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਹਿਤੂਤ  ਦੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੁੱਖ  ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠਕੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲੋਂ  ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਉਸਦੇ ਕੱਦਕਾਠ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਕਰਕੇ ਹੋਵੇਗੀ ।  ਅਲਬਤਾ ਇਹ ਰੁੱਖ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ,  ਲੇਕਿਨ ਉਸਦੀ ਕਮਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ।  ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਤਿੰਨ ਕਮਰਿਆਂ ਦਾ ਅਪਾਰਟਮੇਂਟ ਵੀ ਫਿਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।  ਇਸ ਰੁੱਖ  ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛੋਟਾ – ਜਿਹਾ ਮੰਦਿਰ  ਹੈ ,  ਉਹ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬਿੱਲੀ  ਦੇ ਛੋਟੇ – ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਇੱਧਰ  –  ਉਧਰ  ਫੁਦਕ ਰਹੇ ਹੋਣ ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ  ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠਕੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ,  ਲੇਕਿਨ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ।  ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ ,  ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ,  ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਬਾਂਦਰ ਕਿਤੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਘੂਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ।  ਜਾਂ ਦੇਵਦਾਰ  ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਰਾਗ ਕਣਾਂ ਦੀ ਬਾਰਸ ਮੇਰੀ ਕਮੀਜ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ।  ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਸਿਰ  ਦੇ ਠੀਕ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਕਠਫੋੜਾ ਠਕ – ਠਕ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ।  ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ,  ਉਹ ਸੰਤ ਸਚ ਮੁਚ ਹੀ ਮਹਾਨ ਸਨ ,  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ।  ਮੈਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਕੋਈ ਛੋਟਾ – ਮੋਟਾ ਕੀੜਾ ਵੀ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਸੌਖ ਨਾਲ ਭੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤਾਂ ‘ਹਰੀ ਟੋਪੀ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਸ਼ਿਆਂ’ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ।  ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਮਰ ਦਰਾਜ ਰੁੱਖ ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁਢੇ  ਰੁੱਖਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜੇ ਸਿਰਫ਼ ੭ਕੁ ਸਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਹਾਂ ।

Advertisements
This entry was posted in ਅਨੁਵਾਦ, ਵਾਰਤਿਕ. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s