ਕੇਵਲ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਬਸੰਤ – ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ

ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਪਿੱਛੇ ਪਰਤ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕਬਾਰਗੀ ਭਰੋਸਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਇੰਨੇ ਸਾਲ ਬਿਤਾ ਦਿੱਤੇ ।  25 ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਸੰਤ  ( ਬਸੰਤ ਕੇਵਲ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ,  ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ )  ।  ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਕੱਲ ਹੀ ਦੀ ਗੱਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ,  ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਇਆ ਸੀ ।

ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ,  ਲੇਕਿਨ ਲੰਘ ਕੇ ਵੀ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ ।  ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ,  ਲੇਕਿਨ ਪਹਾੜ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।  ਪਹਾੜ ਜਿੱਦੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।  ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।  ਅਸੀਂ ਚਾਹੀਏ ਤਾਂ ਵਿਸਫੋਟ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਛੇਦ ਕਰ ਦਈਏ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਆਵਰਣ ਖੋਹ ਲਈਏ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਮੋੜ ਦਈਏ ਜਾਂ ਸੁਰੰਗਾਂ ,  ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਲ ਬਣਾ ਦੇਈਏ ,  ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬੇਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ।  ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ।

ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਕੇ ਅੱਛਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ ।  ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਖਤਾਂ ,  ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾ ਨਾਤਾ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ।  ਕੱਲ ਸ਼ਾਮ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬਲੂਤ  ਦੇ ਦਰਖਤਾਂ  ਦੇ ਹੇਠੋਂ ਹੋਕੇ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ ,  ਤੱਦ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਾਂ ।  ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਇੱਕ ਬੁਢੇ ਦਰਖਤ  ਦੇ ਤਣ ਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ ।  ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਮੁੜਿਆ ,  ਦਰਖਤ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਸਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ।  ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਇਸਦੇ ਲਈ ਮੇਰਾ ਅਹਿਸਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਖਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਤਾ ਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ  ਹੋਵੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜਾਂ ਸਮੇਟ ਕੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੇ ਜਾਣ ।  ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਤੇ ,  ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨਾ ਹੋਵੇ ।  ਮੈਂ ਕਈ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਬ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ।  ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ  ਹਨ।  ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਪਰਿਆਵਰਣਵਿਦ ਹੋਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਹੈ ।  ਠੀਕ ਹੈ ।  ਲੇਕਿਨ ਕਿਤੇ ਅਜਿਹਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ ?

ਕਾਨਰਾਡ ,  ਮੇਲਵਿਲ ,  ਸਟੀਵਨਸਨ ,  ਮੇਨਸਫੀਲਡ ਵਰਗੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਹੈ ,  ਲੇਕਿਨ ਅਜਿਹੇ ਕਿੰਨੇ ਲੇਖਕ ਹਨ ,  ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ?  ਪਹਾੜਾਂ  ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਭਾਵਨਾ  ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ  ਦੇ ਤਾਓ ਕਵੀਆਂ  ਦੇ ਵੱਲ ਮੁੜਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ।  ਕਿਪਲਿੰਗ ਜਰੂਰ ਕਦੇ – ਕਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ,  ਲੇਕਿਨ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸ ਕਿਸ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਿਮਾਲਾ  ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਹੈ ।  ਘੱਟ  ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਧੁਨਿਕ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਿਮਾਲਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ।  ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ਾ ਚਲਾਣ ਲਈ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜਰ- ਬਸਰ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ।  ਲੇਕਿਨ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕ ਲਈ ਪਹਾੜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਊ ਸਾਥੀ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ ।

ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਊ ਰਹੇ ।  ਮੈਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਚਲਾ ਆਇਆ ਸੀ ।  ਅੱਜ ਬਾਹਲੇ ਹਿੱਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਆਰਾਮਗਾਹ ਹਨ ,  ਲੇਕਿਨ ਪੰਝੀ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਗਰੀਬ – ਗੁਰਬੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਆਮਦਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਜੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ।  ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਾਰਾਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਪੈਦਲ ਹੀ ਚਲਦੇ ਸਨ ।  ਮੇਰੀ ਕਾਟੇਜ ਬਲੂਤ ਅਤੇ ਮੇਪਲ  ਦੇ ਜੰਗਲ  ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਅੱਠ – ਨੌਂ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ।  ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਸਾਲ ਸਨ ਅਤੇ  ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ,  ਨਿਬੰਧ ,  ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ ।  ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਪਾਇਆ ਸੀ ।

ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗਾ ।  ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ  ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜਿੰਮਾ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਉਠਾ ਲਿਆ ਸੀ ।  ਮੈਂ ਤਾਂ ਖੈਰ ਇਨ੍ਹਾਂ  ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨਾੜੀ ਹੀ ਹਾਂ ।  ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ  ਦੇ ਫਿਊਜ ,  ਗੈਸ ਸਿਲੇਂਡਰ ,  ਪਾਣੀ  ਦੇ ਪਾਇਪ ,  ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਟਿਨ ਦੀ ਛੱਤ ਵਰਗੀਆਂ  ਚੀਜਾਂ  ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਮਜੋਰ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ।  ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ  ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮੈਂ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਗਾ ਪਾਇਆ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਬੱਚੇ ਮੁਕੇਸ਼ ,  ਰਾਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਸਾਡੇ ਮੇਪਲਵੁਡ ਕਾਟੇਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਲੇ – ਵਧੇ ।  ਇਹ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ।  ਇੱਕ ਮੁਤਬੰਨਾ ਪਿਤਾਮਾ ।  ਰਾਕੇਸ਼ ਲਈ ਮੈਂ ਚੈਰੀ  ਦੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦਰਖਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ,  ਜੋ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ।  ਨਟਖਟ ਮੁਕੇਸ਼ ਲਈ ਮੈਂ ਭੁਚਾਲ ਨਾਲ  ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ।  ਸਾਵਿਤਰੀ ਲਈ ਮੈਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ।

ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ।  ਪਹਾੜੀ  ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ –ਜਿਹੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟੇ ਜੀਵ –ਜੰਤੂਆਂ ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ,  ਪਰਿੰਦਿਆਂ ,  ਕੀੜੇ  – ਮਕੌੜਿਆਂ ,  ਬੂਟੀਆਂ  ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਸਿਖਾਇਆ ।  ਆਂਢ – ਗੁਆਂਢ  ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ।  ਲੇਂਡੂਰ ਅਤੇ ਮਸੂਰੀ ਹਿੱਲ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ  ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ  ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀਆਂ  ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ।  ਮੈਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਤੇ ਪੈਦਲ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ।  ਕਦੇ – ਕਦੇ ਮੈਂ ਸੜਕ ਕੰਡੇ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਹਾਤੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਸੁਸਤਾ ਲੈਂਦਾ ।  ਕਿਪਲਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ।  ਇਸ ਤੋਂ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ।  ਪਹਾੜ ਇੱਕ ਗਰਵੀਲੀ ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ ।  ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਪਰਤ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਕੋਲ ਗਿਆ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ  ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ।  ਮੈਂ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਇਆ ।

ਲੇਕਿਨ ਕੁੱਝ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਵੀ ਆਉਂਦੀਆਂ  ਰਹੀਆਂ।  ਕਦੇ – ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ।  ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਲਿਖਾਈ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਪੈਸਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਮਾ ਪਾਇਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਅੱਛਾ – ਜਿਹਾ ਘਰ ਬਣਵਾ ਪਾਵਾਂ ।  ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਨਾਡਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸੇ ਕਮਾ ਪਾਉਂਦਾ ।  ਲੇਕਿਨ ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ ,  ਤੱਦ ਵੀ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਾਂਗਾ ।  ਪਹਾੜ ਸਾਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ,  ਉਹ ਕੋਈ  ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ  ਦੇ ਸਕਦੀ ।  ਇਸ ਮਾਅਨੇ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਸਵਰਗ  ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬ ਹਨ ।

Advertisements
This entry was posted in ਅਨੁਵਾਦ, ਵਾਰਤਿਕ. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s